Hoe werken erbiumlasers in de huid?

Wat is erbium?

Erbium is het element dat in de laserbron het licht opwekt. Het zit in een kristal (Er:YAG), in glas (Er:glas) of in een glasvezel, en geeft licht rond 2940, 2910 of 1540–1550 nm. Water neemt al die golflengten op, maar niet even sterk. Rond 2940 nm absorbeert water het licht zo sterk dat de energie in de bovenste micrometers van het weefsel blijft. Op 1540–1550 nm absorbeert water ruim duizend keer minder en reikt het licht dieper ^[1].

De golflengte bepaalt dus hoe diep de energie wordt opgenomen. Of het weefsel dan verdampt (ablatief) of alleen coaguleert (niet-ablatief), hangt af van de energie en de puls. Een Er:YAG-laser verdampt met korte, krachtige pulsen, maar wordt ook niet-ablatief ingezet ^[2]. Er:glas op 1550 nm wordt in de praktijk niet-ablatief en fractioneel gebruikt.

Van onze toestellen werken er twee ablatief met erbium: DualMode, een Er:YAG-handstuk (2940 nm) voor het Etherea MX-platform, en UltraClear, een erbiumvezellaser (2910 nm). Mosaic 3D gebruikt Er:glas op 1550 nm en werkt niet-ablatief. Ook FlexSys heeft een niet-ablatieve module op 1550 nm, maar daar komt het licht uit een diodelaser. Die lasers op 1540–1550 nm vormen een eigen groep en komen hier alleen kort aan bod.

Weefsel verdampen met weinig warmte eromheen

Rond 2940 nm absorbeert water het sterkst ^[1]. Is de puls kort en krachtig genoeg, dan verdampt het dunne laagje waarin het licht wordt opgenomen vrijwel meteen. Er blijft dan weinig warmte over die naar het omliggende weefsel kan weglekken. Elke puls neemt zo een laagje weg, en de volgende werkt verder in die opening. In een vroege studie op varkenshuid in vitro was de thermische necrose rond de opening hooguit 50 micrometer ^[3].

Omdat er zo weinig coagulatie is, gaan kleine bloedvaatjes bloeden zodra de behandeling de dermis bereikt ^[3]. Daarom geven sommige erbiumlasers naast de ablatieve puls ook een coagulerend deel af: energie die het weefsel verwarmt zonder het te verdampen. Zo kun je de verhouding tussen verdampen en coaguleren instellen ^[4][5]. Volgens Vydence combineert DualMode ablatie en coagulatie in één puls. Ook bij UltraClear kun je de coagulatie instellen, met een eigen pulsopbouw ^[6].

Fractioneel of over het volledige oppervlak

Een ablatieve erbiumlaser kan het hele oppervlak behandelen of een raster van kleine zones. Over het volledige oppervlak verwijdert de laser de huid laag voor laag: de klassieke laserpeeling. Zo zijn ook oppervlakkige goedaardige laesies te verwijderen ^[3], zoals seborroïsche keratosen en vlakke wratten ^[11].

Bij een fractionele behandeling ontstaan smalle kanalen tot in de dermis, met intacte huid ertussen. Zo spreid je het effect: je hebt meer behandelingen nodig, maar elke behandeling geeft minder hersteltijd en minder kans op complicaties ^[12]. DualMode heeft daarvoor fractionele lenzen, en daarnaast spots voor het volledige oppervlak. UltraClear werkt vooral fractioneel, met microbundels in een gescand raster ^[9]. Volgens Acclaro heeft hij ook een modus voor volledige ablatie.

Erbium naast CO₂ en niet-ablatieve lasers

Bij resurfacing ligt de vergelijking met CO₂ voor de hand, bij ons de eCO2 3D. Water absorbeert CO₂-licht ongeveer vijftien keer minder sterk dan erbiumlicht op 2940 nm, dus blijft er bij CO₂ meer warmte achter rond elke opening ^[1]. Een meta-analyse uit 2026 bundelde vijf vergelijkende studies bij atrofische acnelittekens, met samen 130 deelnemers. Met fractionele CO₂ bereikten meer patiënten een verbetering van meer dan 50% dan met fractionele erbiumlasers (Er:YAG of Er:glas). CO₂ gaf wel meer pijn en een hersteltijd die gemiddeld bijna vier dagen langer was. Telden de auteurs alleen de gerandomiseerde studies mee, dan bleef de richting dezelfde, maar was het verschil niet meer significant. Voor postinflammatoire hyperpigmentatie (PIH) vonden ze geen significant verschil, maar de aantallen waren klein ^[13].

Bij rimpels zijn de vergelijkingen ouder en gaan ze over niet-fractionele behandelingen. In één studie behandelden de onderzoekers rond de ogen of de mond de ene kant met CO₂ en de andere met Er:YAG, en mikten ze aan beide kanten op een vergelijkbare behandeldiepte. Het herstel was bijna gelijk, maar CO₂ werkte beter op matige en diepe rimpels ^[14].

Ook ablatief en niet-ablatief erbium zijn met elkaar vergeleken. Op 1550 nm verdampt het licht niets: het laat smalle kolommen weefsel tot in de dermis coaguleren, terwijl de hoornlaag dicht blijft ^[15]. Zonder open wondjes herstelt de huid sneller, al geven ablatieve lasers meestal meer effect ^[12]. Een gerandomiseerde studie bij Aziatische patiënten met fotoveroudering vergeleek drie sessies fractionele Er:YAG met drie sessies fractioneel Er:glas op 1550 nm. Pigment, een ongelijkmatige teint en roodheid verbeterden meer met Er:YAG, rimpels en het totaalbeeld meer met Er:glas. In deze studie gaf de ablatieve Er:YAG minder pijn en minder bijwerkingen. De auteurs zien de twee als behandelingen die elkaar aanvullen ^[16].

Thulium (1927 nm, in de LaseMD Ultra) werkt niet-ablatief en oppervlakkiger, vooral in de epidermis en de bovenste dermis. In een split-facestudie bij acnelittekens gaven fractionele thulium en fractionele Er:YAG na drie sessies een vergelijkbare verbetering ^[17].

Pigmentrisico en herstel

Bij de keuze voor een erbiumbehandeling weegt het huidtype zwaar. Erbium mikt op water en niet op melanine, dus de huidskleur bepaalt niet waar het licht wordt opgenomen. Toch blijft PIH het belangrijkste risico bij een donkere huid, omdat de melanocyten daar actiever zijn en sterker reageren op de ontsteking die op een behandeling volgt. Een overzichtsartikel over esthetische behandelingen bij een donkere huid raadt af om hoge energie te gebruiken, meerdere pulsen kort na elkaar op dezelfde plek te geven of sessies kort na elkaar te plannen ^[22].

Bij een donkere huid is PIH het belangrijkste aandachtspunt. Een studie met fractionele Er:YAG met coagulatiemodus bij huidtype III en IV zag PIH bij 3% van de patiënten ^[5]. Bij Er:YAG-resurfacing van striae bij huidtype III en IV was tijdelijke PIH de meest voorkomende bijwerking, soms tot zes maanden ^[20]. In de acnelittekenstudie met de 2910 nm-vezellaser zaten alleen deelnemers met huidtype II en III ^[8]. In een reeks van 15 patiënten met littekens, huidtype II tot IV, zagen de auteurs na één behandeling geen PIH ^[6]. In de studie naar gevorderde fotoveroudering met dezelfde laser waren er twee gevallen van tijdelijke hyperpigmentatie bij 15 deelnemers ^[18]. Acclaro noemt UltraClear geschikt voor alle huidtypes; bij huidtype V en VI is extra voorzichtigheid op zijn plaats.

In een pilotstudie met lichte en diepere instellingen van de 2910 nm-vezellaser duurden roodheid, zwelling en puntbloedingen tot vijf dagen ^[19]. Na drie behandelingen van gezicht en hals voor gevorderde fotoveroudering waren er ook korstjes, en duurden de reacties vijf tot zeven dagen ^[18].

Wat de studies laten zien

Er:YAG, 2940 nm (DualMode)

Er:YAG wordt sinds de jaren negentig in de dermatologie gebruikt, en er is veel klinische ervaring mee ^[3][11]. Er:YAG met een gecombineerde ablatieve en coagulerende modus, zoals DualMode die biedt, verbeterde in studies onder meer acnelittekens ^[4][5].

Erbiumvezel, 2910 nm (UltraClear)

Sinds 2023 verschenen studies naar UltraClear met 14 tot 37 deelnemers ^{[6][8][9][18][19]}. Ze rapporteren verbetering bij fotoveroudering en littekens, met tijdelijke bijwerkingen. Acclaro spreekt van resultaten die vergelijkbaar zijn met CO₂, met minder downtime.