Welke technologie past bij welke behandeling?

Energie op de juiste plek in de huid

Energiegebaseerde toestellen (energy-based devices, EBD's), zoals lasers, brengen energie in de huid: als licht of als elektrische stroom. Waar die energie wordt opgenomen, ontstaat meestal warmte. Hoe het weefsel op die warmte reageert, bepaalt het klinische resultaat. Bij een vaatafwijking coaguleert het bloed en ruimt het lichaam het vaatje daarna op. Bij huidverjonging maakt de huid nieuw collageen aan rond de verwarmde zones.

Technologieën verschillen dus vooral in waar de energie terechtkomt: in welke structuur, op welke diepte en in hoeveel tijd. Zo komen we tot drie groepen.

Per behandeling

Hieronder kort per indicatie welke technologieën worden ingezet. Waarom, en welke toestellen erbij horen, lees je op de indicatiepagina.

• Ontharing: alexandriet (755 nm) bij een lichte tot middelgetinte huid (Fitzpatrick I–IV), Nd:YAG met lange puls (1064 nm) bij een donkere huid, omdat de melanine in de epidermis die golflengte minder opneemt ^[1]. Bij huidtype IV, een grensgeval, worden beide gebruikt. Ook diodelasers rond 800–810 nm zijn veel in gebruik; hun golflengte ligt tussen die van alexandriet en Nd:YAG in.
• Vasculaire laesies: vasculaire lasers (bij ons 532 en 577 nm; ook de pulsed dye laser rond 585–595 nm is veel in gebruik) en IPL bij fijne, oppervlakkige vaatjes en diffuse roodheid, Nd:YAG met lange puls bij grotere en dieper gelegen vaten.
• Pigmentatie: Q-switched- en picosecondelasers bij scherp begrensde pigmentvlekken, IPL bij oppervlakkige, diffuse pigmentatie op een lichte huid.
• Melasma: Q-switched Nd:YAG op lage energie en picosecondelasers, naast een topische behandeling.
• Tattoo-verwijdering en PMU-verwijdering: picoseconde- en Q-switched lasers, met een golflengte die past bij de kleur van de inkt.
• Benigne huidlaesies: ablatieve lasers (CO₂, erbium); bij gepigmenteerde laesies zoals seborroïsche keratosen ook alexandriet met lange puls.
• (Acne)littekens en striae: fractionele lasers, ablatief (CO₂, erbium) of niet-ablatief (1540–1550 nm, Nd:YAP), RF-microneedling en picosecondelasers.
• Rimpels: fractionele lasers, ablatief (CO₂, erbium) of niet-ablatief (1540–1550 nm, thulium), en RF-microneedling.
• Huidverjonging en huidverbetering: fractionele lasers, RF-microneedling, IPL en picosecondelasers.
• Huidverstrakking: monopolaire RF en RF-microneedling.
• Acne: LED en IPL bij actieve acne, als aanvulling op een medicamenteuze behandeling.

De golflengte bepaalt waar het licht terechtkomt

Van de drie groepen op de kaart werken de eerste twee met licht. Of een laser op water of op een chromofoor mikt, hangt af van zijn golflengte: elke stof in de huid absorbeert sommige golflengten sterk en andere nauwelijks ^[2][3].

De absorptiepieken van hemoglobine die lasers benutten, liggen in het groene en gele licht, rond 542 en 577 nm. Onder 600 nm absorberen zuurstofrijk en zuurstofarm bloed ongeveer even sterk; tussen ongeveer 600 en 800 nm absorbeert zuurstofarm bloed duidelijk meer ^[3]. Melanine absorbeert licht over een breed bereik, en sterker naarmate de golflengte korter is. Daarom kom je bij donkere huidtypes vaak 1064 nm tegen: melanine absorbeert daar minder, zodat de epidermis minder warmte opvangt en het licht dieper doordringt ^[1].

Vanaf ongeveer 1300 nm neemt water het over. Bij 1340 en 1540–1550 nm is die absorptie nog bescheiden: het licht reikt dieper en verwarmt het weefsel zonder het te verdampen. Rond 1927 nm is ze veel sterker, en rond 2940 nm, de golflengte van de Er:YAG-laser, piekt ze. Bij 10 600 nm, de golflengte van de CO₂-laser, absorbeert water nog altijd sterk, maar ongeveer vijftien keer minder dan bij 2940 nm ^[2].

Wat bepaalt het effect van een puls?

De golflengte bepaalt waar het licht wordt opgenomen. Wat het weefsel daarna doet, hangt af van hoe de energie wordt afgegeven.

Pulsduur

Elke structuur heeft een thermische relaxatietijd: de tijd die ze nodig heeft om ongeveer de helft van haar warmte kwijt te raken. Hoe kleiner de structuur, hoe korter die tijd. Is de puls korter dan de relaxatietijd, dan blijft de warmte in het doelwit ^[4]. Bij ontharing ligt het eigenlijke doelwit, de stamcellen rond de follikel, net naast het pigment. De puls mag daar juist langer duren, zodat de warmte die cellen bereikt ^[5].

Fluentie, spotgrootte en koeling

De fluentie is de energie per oppervlak. Een grotere spot reikt dieper, omdat er aan de rand van de bundel minder licht door verstrooiing verloren gaat. Door het huidoppervlak te koelen bescherm je de epidermis, zeker bij een donkere huid. Valt een volgende puls op dezelfde plek voordat het weefsel is afgekoeld, dan stapelt de warmte zich op; bij een donkere huid verhoogt dat het risico op pigmentverschuivingen ^[1].

Ablatief of niet-ablatief

Lasers die op water mikken, worden vooral ingezet bij huidverjonging, littekens, rimpels en een onregelmatige textuur. Ze werken meestal fractioneel: de laser behandelt een raster van microscopisch kleine zones en laat de huid daartussen intact. Vanuit die onbehandelde bruggen herstelt de huid veel sneller dan wanneer het hele oppervlak behandeld is ^[6].

Een ablatieve laser verdampt het weefsel in die zones. CO₂- en erbiumlicht wordt in de bovenste micrometers opgenomen; toch reiken de kolommen tot in de dermis, omdat de energie die volgt in de ontstane opening verder werkt. Rond elke opening blijft een rand gecoaguleerd weefsel achter. Per behandeling is het effect groter en de hersteltijd langer dan bij een niet-ablatieve laser.

Een niet-ablatieve laser coaguleert kolommen weefsel door de epidermis heen tot in de dermis, maar laat de hoornlaag dicht. Er ontstaat dus geen open wondje. Niet-ablatieve behandelingen vragen meestal meer sessies, met minder hersteltijd per sessie. Thulium (1927 nm) werkt vooral oppervlakkig, in de epidermis en de bovenste dermis, en wordt daarom ook bij pigment ingezet. Bij 1540–1550 nm en 1340 nm reiken de kolommen dieper.

Het verschil tussen de twee ablatieve lasers, CO₂ en erbium, zit vooral in de warmte. Water neemt CO₂-licht minder sterk op dan erbiumlicht ^[2]. Daardoor verspreidt zich bij CO₂ meer warmte rond elke opening; erbium verdampt weefsel met weinig thermische schade eromheen ^[7]. Wat dat betekent voor resultaat en hersteltijd, en wat vergelijkende studies laten zien, staat op de pagina over erbium.

Selectieve fotothermolyse

De tweede groep mikt op één chromofoor. Bij selectieve fotothermolyse verwarm je die chromofoor en blijft het weefsel eromheen gespaard ^[4]. Daarvoor kies je een golflengte die vooral door die chromofoor wordt opgenomen, en een puls die past bij de grootte van de structuur, zodat de warmte in het doelwit blijft. Ook de laesie zelf telt mee: een groter of dieper gelegen vat vraagt een langere golflengte en een langere puls dan een fijn, oppervlakkig vaatje.

Bij pigment en tattoo-inkt zijn de doelwitten zo klein dat ze binnen nanoseconden tot een microseconde afkoelen. Q-switched lasers, met pulsen van nanoseconden, verhitten de deeltjes zo snel dat ze uiteenvallen; naast warmte speelt daarbij ook een mechanisch effect mee. Picosecondelasers geven nog kortere pulsen, met een sterker mechanisch (fotoakoestisch) effect en minder warmte ^[8]. Volgens een systematische review komen ze soms met minder sessies tot een vergelijkbaar resultaat ^[8].

Ook LED werkt via chromoforen, maar zonder warmte. Het licht wordt onder meer opgenomen door cytochroom c-oxidase in de mitochondriën en door porfyrines ^[9]; rood en nabij-infrarood licht werken vooral via de mitochondriën, blauw licht via porfyrines. LED is het best onderzocht bij acne, bij herpes simplex en zoster, en bij wondgenezing, ook na een laser- of IPL-behandeling ^[9]. In de esthetische praktijk wordt LED vooral ondersteunend ingezet, bijvoorbeeld voor het herstel na een andere behandeling.

Radiofrequentie

Omdat radiofrequentie geen chromofoor nodig heeft, speelt de kleur van de huid een veel kleinere rol dan bij licht. Bij een donkere huid is het risico op pigmentverschuivingen daardoor kleiner, maar niet nul: ook na RF zijn blaren en hyperpigmentatie beschreven, die werden toegeschreven aan onvoldoende contact van de behandeltip ^[1].

Monopolaire RF verwarmt over een groot oppervlak de diepere dermis en de bindweefselschotten in het onderhuidse vet. Het wordt vooral ingezet om een verslapte huid te verstrakken, bijvoorbeeld langs de kaaklijn en in de hals.

Bij RF-microneedling geven naalden, vaak geïsoleerd tot op de punt, de energie af in kleine zones, op een gekozen diepte in de dermis. Deze techniek wordt ingezet bij littekens, textuur en verslapping.

Onze toestellen per technologie

Sommige toestellen combineren meerdere technologieën in één platform. Je vindt ze bij elke technologie die ze bieden.

Doelwit: water

• CO₂, ablatief: eCO2 3D
• Erbium, ablatief: DualMode (Er:YAG, 2940 nm), UltraClear (erbiumvezel, 2910 nm)
• 1540–1550 nm, niet-ablatief: Mosaic 3D (Er:glas), FlexSys (diode)
• Thulium (1927 nm), niet-ablatief: LaseMD Ultra
• Nd:YAP (1340 nm), niet-ablatief: ProDeep

Doelwit: een chromofoor

• Vasculaire lasers, lange puls: DermaV (532 nm), FlexSys (532 en 577 nm)
• Nd:YAG (1064 nm), lange puls: Clarity II, Elite iQ, DermaV, LongPulse, ZYE YAG
• Nd:YAG, Q-switched en pico: Hollywood Spectra (Q-switched), PicoPlus en handPICO (pico)
• Alexandriet (755 nm), lange puls: Clarity II, Elite iQ, ZYE ALX
• Alexandriet (755 nm), pico: PicoSure Pro, met optionele handstukken voor 532 en 1064 nm
• IPL: IPL SQ, ReClear IPL
• LED: Healite II

Geen chromofoor

• RF-microneedling (bipolair): Genius
• Monopolaire RF: XERF

Etherea MX is een platform voor verwisselbare handstukken (onder meer LongPulse, handPICO, ProDeep, DualMode en IPL SQ) en staat daarom bij die handstukken in de lijst. Ook de ZYE-platforms kun je met die handstukken uitbreiden.