Basiskennis
Hoe ontstaat laserlicht, en wat bepaalt wat het in de huid doet?
Een laser geeft licht van één golflengte, en die golflengte bepaalt welke stof in de huid het licht opneemt en hoe diep het reikt. Hoeveel energie het doelwit krijgt en in welk tempo, hangt af van de instellingen: fluentie, pulsduur, spotgrootte, pulsvorm, herhalingsfrequentie en koeling. Op deze pagina lees je wat elk daarvan doet, waarom de bouw van een laser bepaalt welke instellingen hij haalt, en waarin laserlicht verschilt van IPL en LED.
Wat licht in de huid doet
Terugkaatsen, verstrooien, opnemen
Een klein deel van het licht kaatst al aan het huidoppervlak terug. De rest dringt de huid binnen en wordt daar verstrooid, in de dermis vooral door de collageenvezels [1], tot het ergens wordt opgenomen of de huid weer verlaat. Alleen het licht dat wordt geabsorbeerd, heeft effect: daar wordt de energie omgezet, bij de lasers op deze pagina vooral in warmte.
Chromoforen
De moleculen die licht opnemen, heten chromoforen. Voor de lasers in de esthetische praktijk tellen er drie: melanine, in de epidermis, het haar en pigmentvlekken; hemoglobine, in het bloed; en water, dat in al het weefsel zit. Elk heeft een eigen absorptiespectrum: licht van sommige golflengten neemt het sterk op, van andere nauwelijks [2]. Ook tattoo-inkt neemt licht op; welke golflengte welke inktkleur raakt, lees je bij picoseconde- en Q-switched lasers.
In de grafiek staan de vier spectra over elkaar, met de golflengten van onze lasers als verticale lijnen. Elke lijn linkt naar de pagina van die technologie. De verticale as is logaritmisch: elke stap is een factor tien.
Hoe sterk melanine, hemoglobine en water licht absorberen
Lijngrafiek met logaritmische assen: de absorptiecoëfficiënt van melanine, oxy- en deoxyhemoglobine en water, van 400 tot 11.000 nm, met verticale lijnen bij de golflengten van onze lasers. Melanine absorbeert het sterkst bij korte golflengten en steeds minder naar het infrarood. Hemoglobine heeft pieken in het groen en geel. Water absorbeert nauwelijks in het zichtbare licht en sterk in het midden-infrarood. De tabel onder de grafiek geeft de waarden bij elke golflengte.
- Melanine (melanosoom)
- Oxyhemoglobine (bloed)
- Deoxyhemoglobine (bloed)
- Water
Onze golflengten
- 532 nm · Vasculaire lasers
- 577 nm · Vasculaire lasers
- 755 nm · Alexandriet
- 1064 nm · Nd:YAG
- 1340 nm · Nd:YAP
- 1550 nm · Niet-ablatief
- 1927 nm · Thulium
- 2940 nm · Erbium
- 10.600 nm · CO₂
Toon de waarden als tabel
Absorptiecoëfficiënt µa in cm⁻¹ bij de golflengten van onze lasers. Een streepje betekent dat de bron geen waarde geeft bij die golflengte.
532 nm · Vasculaire lasers
- Melanine (melanosoom)
- 555
- Oxyhemoglobine (bloed)
- 225
- Deoxyhemoglobine (bloed)
- 187
- Water
- 0,000429
577 nm · Vasculaire lasers
- Melanine (melanosoom)
- 418
- Oxyhemoglobine (bloed)
- 270
- Deoxyhemoglobine (bloed)
- 201
- Water
- 0,000886
755 nm · Alexandriet
- Melanine (melanosoom)
- 164
- Oxyhemoglobine (bloed)
- 2,6
- Deoxyhemoglobine (bloed)
- 8,5
- Water
- 0,0263
1064 nm · Nd:YAG
- Melanine (melanosoom)
- 49,7
- Oxyhemoglobine (bloed)
- 4,52
- Deoxyhemoglobine (bloed)
- 2,02
- Water
- 0,151
1340 nm · Nd:YAP
- Melanine (melanosoom)
- –
- Oxyhemoglobine (bloed)
- 3,5
- Deoxyhemoglobine (bloed)
- 3,7
- Water
- 2,7
1550 nm · Niet-ablatief
- Melanine (melanosoom)
- –
- Oxyhemoglobine (bloed)
- 10,3
- Deoxyhemoglobine (bloed)
- 10,5
- Water
- 10,8
1927 nm · Thulium
- Melanine (melanosoom)
- –
- Oxyhemoglobine (bloed)
- 81,5
- Deoxyhemoglobine (bloed)
- 76,2
- Water
- 123
2940 nm · Erbium
- Melanine (melanosoom)
- –
- Oxyhemoglobine (bloed)
- –
- Deoxyhemoglobine (bloed)
- –
- Water
- 12.000
10.600 nm · CO₂
- Melanine (melanosoom)
- –
- Oxyhemoglobine (bloed)
- –
- Deoxyhemoglobine (bloed)
- –
- Water
- 846
Lees elke curve van links naar rechts: ze toont bij welke golflengten die ene chromofoor veel of weinig opneemt. Melanine neemt bijvoorbeeld bij 1064 nm ongeveer elf keer minder op dan bij 532 nm. De curven onderling vergelijken kan maar beperkt, want ze gelden elk voor een andere hoeveelheid stof: melanine voor het inwendige van een melanosoom, hemoglobine voor volbloed en water voor zuiver water. Hoeveel licht de epidermis in totaal opneemt, hangt af van hoeveel melanosomen ze bevat, en dus van het huidtype. Vanaf ongeveer 1400 nm is wat volbloed opneemt vooral zijn eigen water.
Hoe diep het licht reikt
Hoe diep licht komt, hangt af van hoeveel ervan onderweg wordt opgenomen en hoeveel wordt verstrooid. Kortgolvig licht wordt sterker verstrooid dan langgolvig licht [2], en melanine en bloed nemen het sterker op; groen licht reikt daardoor minder diep dan nabij-infrarood licht. Tussen ongeveer 600 en 1300 nm nemen de chromoforen in de huid relatief weinig op. Dat bereik heet het optische venster, en daar reikt licht het diepst [1].
Boven 1300 nm neemt water veel sterker op, met pieken rond 1450, 1940 en 2940 nm, en de indringdiepte daalt. In zuiver water is licht van 2940 nm (Er:YAG) na minder dan een micrometer voor ongeveer twee derde opgenomen; licht van 10 600 nm (CO₂) pas na ruim tien micrometer [3].
De golflengte legt zo vast welke chromofoor het licht opneemt, hoe diep het reikt en hoeveel energie elk foton draagt: hoe korter de golflengte, hoe meer. Voor de verwarming telt die energie per foton niet, wel de totale energie; ze komt terug bij het verdubbelen van de frequentie, verderop. Hoeveel energie het doelwit krijgt, over welk oppervlak en in hoeveel tijd, regelen de instellingen.
Wat de instellingen regelen
Fluentie
Fluentie is de energie van één puls gedeeld door de oppervlakte van de spot, in joule per vierkante centimeter (J/cm²). Bij dezelfde pulsenergie geeft een kleine spot dus een veel hogere fluentie dan een grote. Halveer je de diameter, dan wordt de oppervlakte vier keer kleiner en de fluentie vier keer hoger. Omgekeerd vraagt een grotere spot meer energie per puls voor dezelfde fluentie, en dat begrenst welke combinaties van spot en fluentie een toestel kan geven.
Om een doelwit op te warmen of te breken, moet de fluentie boven een drempel liggen. Ligt ze er te ver boven, dan krijgt ook het weefsel eromheen te veel warmte. Waar die grenzen liggen, hangt af van golflengte, pulsduur, spot en huid, en dat staat in de behandelprotocollen.
Bij fractioneel behandelen valt de bundel uiteen in een raster van microscopisch kleine zones. In elke zone is de fluentie hoog, en de huid tussen de zones blijft intact [4]. Wat dat betekent voor ablatieve en niet-ablatieve lasers, lees je op het technologieoverzicht.
Pulsduur en piekvermogen
De pulsduur is hoe lang één puls duurt, en ze regelt twee dingen. Het eerste is of de warmte in het doelwit blijft. Elke structuur die licht heeft opgenomen, geeft haar warmte weer af aan de omgeving, en een kleine structuur doet dat sneller dan een grote. De tijd waarin ze ongeveer de helft van die warmte kwijtraakt, heet de thermische relaxatietijd. Duurt de puls niet langer dan die tijd, dan warmt vooral het doelwit op en wordt het weefsel eromheen gespaard. Dat is het principe van selectieve fotothermolyse [5]. Een dik bloedvat heeft daardoor langer nodig om af te koelen dan een dun, en de deeltjes van tattoo-inkt zijn hun warmte binnen tien nanoseconden kwijt [6].
Voor ontharing is die regel uitgebreid. Het pigment zit in de haarschacht, maar wat moet worden geraakt, zijn de stamcellen in de follikelwand ernaast. De warmte moet dus van de schacht naar die cellen kunnen lopen, en daarvoor mag de puls langer zijn dan de afkoeltijd van de schacht zelf [7].
Het tweede is het piekvermogen: de energie gedeeld door de tijd waarin ze vrijkomt. Een rekenvoorbeeld, geen instelling: een puls van 0,5 joule die 10 milliseconden duurt, heeft een vermogen van 50 watt. Dezelfde 0,5 joule in 5 nanoseconden is 100 megawatt, en in 500 picoseconden 1 gigawatt. Het is telkens evenveel energie, maar tussen de langste en de kortste puls komt ze twintig miljoen keer sneller vrij.
Bij pulsen van milliseconden warmt een hele structuur op, zoals een bloedvat of een haarfollikel. Bij nanoseconden warmt een deeltje zo snel op dat het uiteenvalt, door de hitte en door de drukgolf die daarbij ontstaat [8]. Picosecondepulsen verschuiven die verhouding verder naar het mechanische effect, met minder warmte voor de omgeving. Hoe dat werkt en wat het klinisch betekent, staat bij picoseconde- en Q-switched lasers.
Spotgrootte
Eenmaal in de huid waaiert het licht door verstrooiing uit. Aan de rand van de bundel verdwijnt een deel naar opzij, buiten het behandelde gebied. Bij een kleine spot is die rand groot ten opzichte van het geheel, en de fluentie neemt met de diepte snel af. Bij een grote spot vult het licht dat vanuit de ene plek wegstrooit, het tekort op een andere plek aan, en houdt de bundel in de diepte meer energie over. In een rekenmodel van de behandeling van wijnvlekken nam een bloedvat in de dermis bij dezelfde fluentie 2,5 keer meer energie op wanneer de bundel van 0,2 naar 1 mm of meer ging, terwijl de epidermis evenveel kreeg [9].
Pulsvorm en bundelprofiel
Twee pulsen met dezelfde energie en dezelfde duur kunnen toch anders werken, omdat de energie anders over de tijd en over de spot is verdeeld.
De pulsvorm gaat over de tijd. Bij sommige bronnen piekt het vermogen meteen bij de start en neemt het daarna af; andere houden het over de hele puls ongeveer gelijk, een zogenoemde vierkante puls [10]. Bij een puls met een piek krijgt het weefsel even een veel hoger vermogen dan het gemiddelde doet vermoeden. Een puls kan ook in delen komen, als een reeks kortere subpulsen. Wat een toestel opgeeft, is niet altijd wat het afgeeft: in metingen aan negentien IPL-toestellen was de werkzame pulsduur bij een aantal veel korter dan opgegeven [10]. Hoe de pulsvorm bij IPL het spectrum verandert, lees je bij IPL.
Het bundelprofiel gaat over de ruimte. Bij een bundel met een hete kern, een gaussisch profiel, is de fluentie in het midden het hoogst en neemt ze naar de rand af. Bij een vlak profiel, ook top-hat genoemd, is ze over bijna de hele spot gelijk. Metingen aan een pulsed dye laser lieten zo'n afname van het midden naar de rand zien [11]. De fluentie die een toestel toont, is een gemiddelde over de spot; bij een hete kern krijgt de rand van elke spot minder dan die waarde. Hoe ver opeenvolgende spots elkaar overlappen, staat in de behandelprotocollen.
Herhalingsfrequentie en opgestapelde warmte
De herhalingsfrequentie is het aantal pulsen per seconde, in hertz (Hz). Ze doet ertoe zodra pulsen op dezelfde plek vallen. Komt de volgende puls voordat het weefsel is afgekoeld, dan begint die vanaf een hogere temperatuur en telt de warmte op. Dat heet pulse stacking. Gebeurt het onbedoeld, door snel te herhalen of te veel te overlappen, dan stijgt het risico op pigment- of textuurveranderingen, zeker bij een donkere huid [12].
Bij de in-motiontechniek voor ontharing wordt de warmte juist bewust opgebouwd. Het handstuk gaat in herhaalde passages over een zone, en de temperatuur van de follikels loopt geleidelijk op.
Koeling
Licht dat een dieper doelwit moet bereiken, gaat eerst door de epidermis, en de melanine daar neemt onderweg een deel op. Door het huidoppervlak te koelen, verdraagt de epidermis meer licht voordat ze beschadigd raakt [13]. Er zijn drie gangbare manieren:
- Contactkoeling. Een gekoeld venster, vaak van saffier, ligt tijdens de puls op de huid, zoals in het handstuk van IPL SQ.
- Spraykoeling. Vlak voor de puls spuit het toestel een korte straal cryogeen op de huid. Omdat die straal maar tientallen milliseconden duurt, koelt vooral de epidermis af, terwijl de diepere vaten op temperatuur blijven [14]. DermaV heeft zo'n koeling ingebouwd.
- Koude lucht. Een stroom koude lucht koelt de huid voor, tijdens en na de puls, bijvoorbeeld met de Cryo 7.
In een rekenmodel gaven spray- en contactkoeling bij dezelfde oppervlaktetemperatuur hetzelfde koelprofiel in de huid. Hoe diep de koeling reikt, hangt af van hoe lang ze wordt toegepast [13].
Welke van al deze instellingen een toestel kan geven, hangt af van hoe het zijn licht maakt.
Hoe laserlicht ontstaat
De resonator
Laser staat voor light amplification by stimulated emission of radiation. Elke laser heeft drie onderdelen: een medium dat licht kan versterken, een pompbron die het medium energie geeft, en twee spiegels aan weerszijden. De pompbron zorgt dat in het medium (atomen, moleculen of, in een halfgeleider, elektronen) meer deeltjes in de hogere toestand zitten dan in de lagere toestand waarnaar ze bij het uitzenden terugvallen. Komt er een foton van de juiste golflengte langs, dan geeft zo'n aangeslagen deeltje een tweede foton af dat precies gelijk is aan het eerste. Dat heet gestimuleerde emissie. Tussen de spiegels gaat het licht heen en weer en wordt het bij elke doorgang sterker. Eén spiegel laat een klein deel door, en dat deel is de bundel die het toestel verlaat.
Zo ontstaat licht van één golflengte, die door het medium is bepaald, en coherent licht, met alle golven in de pas [15]. Omdat het gebundeld blijft, kan het via een vezel of een spiegelarm naar het handstuk.
Welke bronnen er zijn
Een laser is meestal genoemd naar zijn medium. In de esthetische praktijk zijn er vijf soorten:
- Kristal of glas. Een element in een kristal wekt het licht op: neodymium in YAG (Nd:YAG, 1064 nm) of in YAP (Nd:YAP, 1340 nm), erbium in YAG (Er:YAG, 2940 nm), chroom in alexandriet (755 nm). Erbium kan ook in glas zitten, zoals in de Er:glas-laser van 1550 nm. Zo'n medium wordt gepompt met een flitslamp of met diodes.
- Gas. In een CO₂-laser is het medium een gasmengsel met koolstofdioxide, dat door een elektrische ontlading wordt gepompt.
- Kleurstof. Het medium is een organische kleurstof. De bekendste is de pulsed dye laser rond 585–595 nm, een van de meest gebruikte vaatlasers [15], die met een flitslamp wordt gepompt [11]. Een klassieke pulsed dye laser leveren wij niet; de Hollywood Spectra heeft wel kleurstofhandstukken voor 585 en 650 nm.
- Vezel. Het medium is een glasvezel waarin een element is ingebouwd, gepompt door diodes. Zo werkt de erbiumvezellaser van 2910 nm, en zo werkt ook de thuliumlaser van 1927 nm.
- Halfgeleider. In een diodelaser zet een halfgeleiderchip elektrische stroom rechtstreeks om in laserlicht. Bij een optisch gepompte halfgeleiderlaser (OPSL) pompen diodes een halfgeleiderchip die in een externe resonator zit [16], en wordt het licht in die resonator in frequentie verdubbeld. FlexSys Laser combineert twee van drie modules: een OPSL-module van 532 nm, een van 577 nm of een diodelaser van 1550 nm.
Q-switching
Zonder bijzondere schakeling geeft een gepulste laser licht zolang de pompbron energie toevoert, en duurt de puls ongeveer zo lang als de pomppuls. Een Q-switch is een snelle optische schakelaar in de resonator, bijvoorbeeld een Pockels-cel. Zolang hij dicht is, kan het licht niet tussen de spiegels heen en weer. De pomp brengt dan steeds meer deeltjes in de hogere toestand, en die opgebouwde energie blijft in het medium. Gaat de schakelaar open, dan komt ze in één keer vrij, in een puls van enkele nanoseconden met een zeer hoog piekvermogen [8].
Ook een bron die continu licht geeft, kun je in korte stukjes knippen, met een sluiter of door hem snel aan en uit te zetten. Zo'n stukje heeft echter nauwelijks meer vermogen dan de bron continu levert. Een rekenvoorbeeld: een bron van 10 watt geeft in een stukje van 5 nanoseconden 50 nanojoule, tien miljoen keer minder dan de 0,5 joule uit het voorbeeld bij de pulsduur. Pas als het medium energie opspaart en die in één keer afgeeft, bevat een puls van nanoseconden genoeg energie om pigment en inkt te breken. Picosecondelasers geven nog kortere pulsen, van minder dan een nanoseconde; meer daarover bij picoseconde- en Q-switched lasers.
Van 1064 naar 532 nm met KTP
Groen laserlicht van 532 nm komt meestal niet uit een eigen medium. Een Nd:YAG-kristal maakt 1064 nm, en een niet-lineair kristal in de bundel, vaak kaliumtitanylfosfaat (KTP), zet telkens twee fotonen van 1064 nm om in één foton met dubbele energie. Dubbele energie per foton betekent een halve golflengte: 532 nm [8]. Dat werkt zowel met de korte pulsen van een Q-switched laser als met lange pulsen [8].
Ook de 532 en 577 nm van FlexSys Laser is verdubbeld licht, maar het komt van een halfgeleiderchip en niet van een Nd:YAG-kristal; het verschil wordt uitgelegd bij vaatlasers.
Waarom de bron telt bij dezelfde golflengte
Doordat de bron vastlegt welke pulsen mogelijk zijn, kunnen twee toestellen met dezelfde golflengte iets heel anders doen. Bij 532 nm is dat goed te zien.
DermaV geeft 532 nm in pulsen van milliseconden. Die passen bij de afkoeltijd van een bloedvat, en DermaV is in de eerste plaats een vaatlaser. Ook epidermale pigmentvlekken, zoals lentigines, worden met 532 nm in lange pulsen behandeld [17]; meer daarover bij vaatlasers.
PicoPlus geeft dezelfde golflengte in pulsen van picoseconden, Hollywood Spectra in Q-switched pulsen van nanoseconden. Die pulsen breken deeltjes: rode, oranje en gele tattoo-inkt, en pigmentkorrels. Een puls van milliseconden kan dat niet, omdat de warmte uit het deeltje wegloopt voordat het uiteenvalt.
Laser, IPL en LED
Ook IPL en LED werken met licht, maar dat licht ontstaat anders en het gedraagt zich anders in de huid.
Een IPL-toestel heeft geen resonator. Een flitslamp geeft licht over een brede band, en een filter bepaalt welk deel van dat spectrum de huid bereikt. Coherent of gebundeld is het licht niet. Het principe is wel hetzelfde als bij een laser: een chromofoor neemt het licht op en wordt verwarmd. Omdat de band breed is, nemen meerdere chromoforen tegelijk energie op, en is de verwarming minder selectief [18]. Wat dat betekent bij pigment en roodheid samen, lees je bij IPL.
Een LED is een halfgeleider die licht geeft in een smalle band, zonder resonator en met een veel lager vermogen per oppervlak dan een laser of een IPL. Het weefsel warmt er niet merkbaar van op. Het licht werkt via andere chromoforen dan bij een laser, onder meer cytochroom c-oxidase in de mitochondriën en porfyrines [19]. LED heeft zijn plaats als aanvulling op een andere behandeling.
Advies
Wat past bij jouw praktijk?
Op één pagina krijg je de keuze tussen technologieën niet volledig in beeld. Ze hangt af van je patiënten en hun huidtypes, van de indicaties die je wilt behandelen, van de hersteltijd die je patiënten aanvaarden en van wat je al in huis hebt. Onze klinische en commerciële specialisten hebben daar jarenlange ervaring mee en helpen je graag die keuze te maken.
Werk je al met een van onze toestellen? Dan vind je de behandelprotocollen en richtlijnen op het klantenportaal, en gaan we dieper in op de technieken in de training na levering en op onze Academy-events.
Dit is een indicatief overzicht om verschillen tussen technologieën uit te leggen. Voor werkelijke instellingen gelden de behandelprotocollen en richtlijnen.
Bronnen
- Anderson RR, Parrish JA. The optics of human skin. J Invest Dermatol. 1981;77(1):13–19. doi:10.1111/1523-1747.ep12479191
- Jacques SL. Optical properties of biological tissues: a review. Phys Med Biol. 2013;58(11):R37–R61. doi:10.1088/0031-9155/58/11/R37
- Hale GM, Querry MR. Optical constants of water in the 200-nm to 200-µm wavelength region. Appl Opt. 1973;12(3):555–563. doi:10.1364/AO.12.000555
- Manstein D, Herron GS, Sink RK, Tanner H, Anderson RR. Fractional photothermolysis: a new concept for cutaneous remodeling using microscopic patterns of thermal injury. Lasers Surg Med. 2004;34(5):426–438. doi:10.1002/lsm.20048
- Anderson RR, Parrish JA. Selective photothermolysis: precise microsurgery by selective absorption of pulsed radiation. Science. 1983;220(4596):524–527. doi:10.1126/science.6836297
- Reiter O, Atzmony L, Akerman L, Levi A, Kershenovich R, Lapidoth M, Mimouni D. Picosecond lasers for tattoo removal: a systematic review. Lasers Med Sci. 2016;31(7):1397–1405. doi:10.1007/s10103-016-2001-0
- Altshuler GB, Anderson RR, Manstein D, Zenzie HH, Smirnov MZ. Extended theory of selective photothermolysis. Lasers Surg Med. 2001;29(5):416–432. doi:10.1002/lsm.1136
- Patil UA, Dhami LD. Overview of lasers. Indian J Plast Surg. 2008;41(Suppl):S101–S113. doi:10.1055/s-0039-1700481
- Keijzer M, Pickering JW, van Gemert MJ. Laser beam diameter for port wine stain treatment. Lasers Surg Med. 1991;11(6):601–605. doi:10.1002/lsm.1900110616
- Ash C, Town G, Bjerring P. Relevance of the structure of time-resolved spectral output to light-tissue interaction using intense pulsed light (IPL). Lasers Surg Med. 2008;40(2):83–92. doi:10.1002/lsm.20596
- Dinehart SM, Flock S, Waner M. Beam profile of the flashlamp pumped pulsed dye laser: support for overlap of exposure spots. Lasers Surg Med. 1994;15(3):277–280. doi:10.1002/lsm.1900150307
- Harnchoowong S, Vachiramon V, Jurairattanaporn N. Cosmetic considerations in dark-skinned patients. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2024;17:259–277. doi:10.2147/CCID.S450081
- Zenzie HH, Altshuler GB, Smirnov MZ, Anderson RR. Evaluation of cooling methods for laser dermatology. Lasers Surg Med. 2000;26(2):130–144. doi:10.1002/(SICI)1096-9101(2000)26:2<130::AID-LSM4>3.0.CO;2-J
- Nelson JS, Milner TE, Anvari B, Tanenbaum BS, Kimel S, Svaasand LO, Jacques SL. Dynamic epidermal cooling during pulsed laser treatment of port-wine stain: a new methodology with preliminary clinical evaluation. Arch Dermatol. 1995;131(6):695–700. doi:10.1001/archderm.1995.01690180071013
- Husain Z, Alster TS. The role of lasers and intense pulsed light technology in dermatology. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2016;9:29–40. doi:10.2147/CCID.S69106
- Kuznetsov M, Hakimi F, Sprague R, Mooradian A. High-power (>0.5-W CW) diode-pumped vertical-external-cavity surface-emitting semiconductor lasers with circular TEM₀₀ beams. IEEE Photonics Technol Lett. 1997;9(8):1063–1065. doi:10.1109/68.605500
- Chan HH, Fung WK, Ying SY, Kono T. An in vivo trial comparing the use of different types of 532 nm Nd:YAG lasers in the treatment of facial lentigines in Oriental patients. Dermatol Surg. 2000;26(8):743–749. doi:10.1046/j.1524-4725.2000.00039.x
- Babilas P, Schreml S, Szeimies RM, Landthaler M. Intense pulsed light (IPL): a review. Lasers Surg Med. 2010;42(2):93–104. doi:10.1002/lsm.20877
- Jagdeo J, Austin E, Mamalis A, Wong C, Ho D, Siegel DM. Light-emitting diodes in dermatology: a systematic review of randomized controlled trials. Lasers Surg Med. 2018;50(6):613–628. doi:10.1002/lsm.22791